Αρχική/Ομάδες Ειδικού Ενδιαφέροντος

 

Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος - Ενημερωτικό Υλικό

 

Η επίδραση των αισθητηριακών διαταραχών στην εξέλιξη της ομιλίας και της επικοινωνίας

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 30/04/2025

8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εργοθεραπείας

16-18 Μαΐου 2025, Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα

ΑΑ04: «Η επίδραση των αισθητηριακών διαταραχών στην εξέλιξη της ομιλίας και της επικοινωνίας»

 

Φειδάντση Μαρούσα, Λογοθεραπεύτρια MSc,

Βελιοπούλου Φανή, Λογοθεραπεύτρια, Πρόεδρος ΔΣ ΣΕΛΛΕ

Σφακιανάκη Μανωλία, Λογοθεραπεύτρια MΑ

Ομάδα Ειδικού Ενδιαφέροντος για τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος

Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων-Λογοθεραπευτών Ελλάδος (ΣΕΛΛΕ)

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Η ανάπτυξη των αισθήσεων αρχίζει από την  ενδομήτριο ζωή. Το έμβρυο έχει ανεπτυγμένες όλες του τις αισθήσεις και ήδη από την πρώτη μέρα της ζωής του δέχεται νέες αισθητικοκινητικές εμπειρίες. Η ανάπτυξη είναι στενά συνδεδεμένη µε την ωρίμανση του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (Pulvermüller, 1999; Pulvermüller et al., 2005; Moseley et al., 2013).

    Ο πρώτος χρόνος της ζωής του ανθρώπου είναι καθοριστικός για τη  μετέπειτα ψυχοκινητική του ανάπτυξη. Οι αλλαγές εξελίσσονται ραγδαία και το βρέφος κατακτά ολοένα και περισσότερες κινητικές, αισθητικές και νοητικές δεξιότητες (Hellendoorn et al., 2015).

    Οι αισθητηριακές διαταραχές αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη της ομιλίας και της επικοινωνίας, καθώς η αισθητηριακή επεξεργασία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πρόσληψη, την επεξεργασία, την ερμηνεία και την απόκριση στα γλωσσικά ερεθίσματα. Τα παιδιά με αισθητηριακές δυσλειτουργίες συχνά αντιμετωπίζουν προκλήσεις στην άρθρωση, στη φωνολογική επεξεργασία, στη ροή της ομιλίας και στη χρήση της πραγματολογίας στην επικοινωνία (Miller et al., 2007).

    Αισθητηριακή επεξεργασία είναι η διαδικασία κατά την οποία το άτομο οργανώνει τις αισθήσεις από το σώμα του στο περιβάλλον, έτσι ώστε να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά το σώμα του στο περιβάλλον. Mη τυπικά μοτίβα αισθητηριακής εισροής (υπέρ-υπό), πιστεύεται ότι έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε πολλούς άλλους αναπτυξιακούς τομείς (Feldman et al, 2020; Williams et al, 2018)

 

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

    Aπό την ηλικία των 6 μηνών έως και τα δυο έτη της ζωής ενός ατόμου είναι η περίοδος όπου η αναδιαμόρφωση των νευρωνικών συνάψεων είναι στην αιχμή της υποβοηθώντας τις αισθητηριακές και κινητικές δεξιότητες (Huttenlocher, 2002; Dinstein et al., 2011;Thomas et al., 2011; Wolff et al., 2012; Lewis et al., 2017).

    Η γλώσσα, η σκέψη και ο συλλογισμός είναι λειτουργικά (και ενδεχομένως δομικά) συνυφασμένα με αισθητηριακές και κινητικές λειτουργίες (Gallese & Lakoff, 2005).

    Η υπερ- ή υπο-ευαισθησία σε ακουστικά, απτικά ή ιδιοδεκτικά ερεθίσματα μπορεί να επηρεάσει τη γλωσσική ανάπτυξη, προκαλώντας δυσκολίες στην κατανόηση και παραγωγή λόγου, αλλά και στην κοινωνική αλληλεπίδραση (Dunn, 1997).

    Επιπλέον, οι αισθητηριακές διαταραχές είναι συχνά συνδεδεμένες με νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως η διαταραχή αυτιστικού φάσματος και η αναπτυξιακή δυσπραξία, γεγονός που επιτείνει τις επικοινωνιακές δυσκολίες (Tomchek & Dunn, 2007). Νευροφυσιολογικές και νευροαπεικονιστικές μελέτες υποστηρίζουν την ύπαρξη μη-τυπικών νευρικών συνάψεων στα αυτιστικά άτομα (Huttenlocher, 2002; Dinstein et al., 2011;Thomas et al., 2011; Wolff et al., 2012; Lewis et al., 2017).

    Τα παιδιά με ΔΑΦ με λιγότερες αισθητηριακές διαταραχές έχουν καλύτερη ακαδημαϊκή επίδοση και επικοινωνιακές δεξιότητες (Clince et al, 2016)

    Οι διαταραχές άρθρωσης οφείλονται σε ελαττώματα που εμφανίζονται σε ένα ορισμένο στάδιο της αισθητηριακής και κινητικής ανάπτυξης. Παιδιά με διαταραχές άρθρωσης μπορεί επίσης να έχουν δυσλειτουργία αισθητηριακής ολοκλήρωσης (Tung et.al.,  2013).

    Η στερεοτυπική γλώσσα συνδέεται με αισθητηρικές δυσκολίες (Boyd BA, et al, 2009; Tseng et al, 2011)

    Η δυσκολία των παιδιών να ενσωματώσουν οπτικές πληροφορίες από το περιβάλλον, έτσι ώστε να σχηματίσουν εσωτερικές κινητικές αναπαραστάσεις, συμβάλλουν σε αυξημένες δυσκολίες στην κίνηση και κατ΄ επέκταση και σε άλλες λειτουργίες, όπως είναι η μίμηση και η κοινωνικότητα (Mostofsky & Ewen 2011).

    Δυσκολίες οπτικής διάκρισης σχετίζονται με καθυστέρηση ομιλίας και καθυστερημένη κατάκτηση της γλώσσας (Takarae et.al., 2008).  

    Η βιωματική μάθηση συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη της σημασιολογίας. Αντίστοιχα,  οι περιορισμοί στην αισθητικοκινητική ανάπτυξη του παιδιού επιδρούν αρνητικά στην σημασιολογική ικανότητα (Moreno-Campos et al, 2021).

 

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

    Οι παρεμβάσεις που εστιάζουν στην αισθητηριακή ολοκλήρωση, σε συνεργασία μεταξύ λογοθεραπευτών και εργοθεραπευτών, μπορούν να βελτιώσουν την ομιλία και την επικοινωνία. Έτσι  ενισχύουν την ικανότητα επεξεργασίας και οργάνωσης των αισθητηριακών πληροφοριών. Στοχευμένες στρατηγικές, όπως η χρήση πολυαισθητηριακής προσέγγισης στη λογοθεραπεία, συμβάλλουν στην ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης, της προσωδίας και της κοινωνικής επικοινωνίας (Schaaf & Nightlinger, 2007).

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

    Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι η αισθητηριακή ανάπτυξη και η ανάπτυξη της επικοινωνίας και της ομιλίας είναι οι κρίκοι της ίδιας αλυσίδας, τομείς που σχετίζονται και αλληλεπιδρούν. Η διατομή σε έναν από αυτούς τους κρίκους δεν αφήνει τους άλλους ανεπηρέαστους. Οι αισθητηριακές δυσκολίες ή αποκλίσεις αποτελούν προάγγελο για περαιτέρω δυσκολίες. 

    Η έγκαιρη αναγνώριση των αισθητηριακών διαταραχών και η πρώιμη παρέμβαση μπορούν να μειώσουν τις επικοινωνιακές δυσκολίες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των παιδιών και των οικογενειών τους. Η διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ λογοθεραπευτών και εργοθεραπευτών αποτελεί κλειδί για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων.

    Η λογοθεραπευτική αξιολόγηση δεν θα πρέπει να λησμονάται ακόμα και αν προΐστανται οι αισθητηριακές δυσκολίες ή ακόμα και αν ο λόγος φαίνεται «φυσιολογικός».

    Η πρώιμη λογοθεραπευτική παρέμβαση θα βοηθήσει το παιδί να διευρύνει το λεξιλόγιό του και να βελτιώσει τις επικοινωνιακές του δεξιότητες, διευκολύνοντας την κοινωνική ένταξη αλλά και την ανάπτυξη άλλων δεξιοτήτων.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Boyd BA, McBee M, Holtzclaw T (2009) Relationships among repetitive behaviors, sensory features, and executive functions in high functioning autism. Res Autism Spectrum Dis 3(4):959–966 

  2. Clince M, Connolly L, Nolan C (2016) Comparing and exploring the sensory processing patterns of higher education students with attention deficit hyperactivity disorder and autism spectrum disorder. American Journal of Occupational Therapy 70(2):1–9 

  3. Dinstein I., Pierce K., Eyler L., Solso S., Malach R., Behrmann M., Courchesne E. (2011) Disrupted neural synchronization in toddlers with autism. Neuron, 70(6), 1218–1225
  4. Dunn, W. (1997) The impact of sensory processing abilities on the daily lives of young children and their families: A conceptual model. Infants & Young Children, 9(4), 23-35
  5. Feldman JI, Cassidy M, Liu Y (2020) Relations between sensory responsiveness and features of autism in children. Brain Science 10(11): 775 

  6. Gallese V., and Lakoff G. (2005) The brain’s concepts: the role of the Sensorymotor system in conceptual knowledge. Cogn. Neuropsychol. 22, 455–479
  7. Huttenlocher,P.R. (2002) Neural plasticity. Cambridge, MA: Harvard University Press
  8. Hellendoorn, A., Wijnroks, L., Van Daalen, E., Dietz, C., Buitelaar, J. K., &Leseman, P. (2015) Motor functioning, exploration, visuospatial cognition and language development in preschool children with autism. Research in Developmental Disabilities, 39, 32–42
  9. Lewis, J. D., Evans, A. C., Pruett, J. R., Jr., Botteron, K. N., McKinstry, R. C., Zwaigenbaum, L., Piven, J. (2017) The emergence of network inefficiencies in infants with autism spectrum disorder. Biological Psychiatry, 82(3), 176–185
  10. Miller, L. J., Anzalone, M. E., Lane, S. J., Cermak, S. A., & Osten, E. T. (2007) Concept evolution in sensory integration: A proposed nosology for diagnosis. American Journal of Occupational Therapy, 61(2), 135-140
  11. Moreno-Campos V, Montagut-Asunción M, Pastor G (2021) Semantic Processing in Children with autism spectrum Disorder, International Journal of Developmental and Educational Psychology Revista INFAD de psicología 1(2):165-174
  12. Moseley, R.L., Mohr, B., Lombardo, M.V., Baron-Cohen, S., Hauk, O., Pulvermüller, F. (2013) Brain and behavioral correlates of action semantic deficits in autism. Front. Hum. Neurosci. 7:725
  13. Mostofsky, S. H., & Ewen, J. B. (2011) Altered connectivity and action model formation in autism is autism. The Neuroscientist, 17(4), 437–448.
85(6), 2218–2231
  14. Pulvermüller, F. (1999) Words in the brain’s language. Behav. Brain Sci. 22, 253–279
  15. Pulvermüller, F., Hauk, O., Nikulin, V. V., and Ilmoniemi, R. J. (2005) Functional links between motor and language systems. Eur. J. Neurosci. 21, 793–797
  16. Schaaf, R.C., & Nightlinger, K.M. (2007) Occupational therapy using a sensory integrative approach for children with developmental disabilities. Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews, 13(1), 32-37
  17. Takarae Y, Luna B, Minshew NJ & Sweeney JA (2008) Patterns of visual sensory and sensimotor abnormalities in autism vary in relation to history of early language delay. Journal of the International Neuropsychology Society. 14(6), 980-986
  18. Thomas, M. S., Knowland, V. C., &Karmiloff-Smith, A. (2011) Mechanisms of developmental regression in autism and the broader phenotype: A neural network modeling approach. Psychological Review, 118(4), 637
  19. Tomchek, S. D., & Dunn, W. (2007) Sensory processing in children with and without autism: A comparative study using the short sensory profile. American Journal of Occupational Therapy, 61(2), 190-200
  20. Tseng MH, Fu CP, Cermak SA et al (2011) Emotional and behavioral problems in preschool children with autism: relationship with sensory processing dysfunction. Res Autism Spectr Disord 5(4):1441–1450 

  21. Tung L.Ch, Hu Ch-I, Lin Ch-K,Hsleh Ch-L, Chlung-Lul Su D., Chen Ch-Ch (2013) Sencory Integration Dysfunction affects effectiveness of Speech Therapy on Children with functional Articulation Disorders. Rehabilitation Practice and Science Journal Vol.41 Iss:1, article 4, p 31-38
  22. Williams KL, Kirby AV, Watson LR et al (2018) Sensory features as predic- tors of adaptive behaviors: a comparative longitudinal study of children with autism spectrum disorder and other developmental disabilities. Res Development Dis 81:103–112 

  23. Wolff, J. J., Gu, H., Gerig, G., Elison, J. T., Styner, M., Gouttard, S., Evans, A. C. (2012) Differences in white matter fiber tract development present from 6 to 24 months in infants with autism. The American Journal of Psychiatry, 169(6), 589–600.

 

 

Επιστροφή